Chłopi

Wydawać by się mogło, że „mimozami jesień się zaczyna”, a tymczasem widomym jej znakiem jest to, że stara Agata wyrusza w świat, na żebry... Tak zaczyna się jedno z arcydzieł polskiej literatury.

Jesień, zima, wiosna, lato... Pory roku zmieniają się malowniczo jak w mało której powieści. Znaczy je nie tylko przyroda, ale też idące w ślad za nią zajęcia. Wraz z porami roku zmieniają się również odcienie uczuć bohaterów. „Chłopi” to bowiem powieść o naturze, ale bardzo szeroko pojętej.

Natura to zarówno ziemia, jak i jej mieszkańcy. A lipczanie targani są wszystkimi właściwymi ludziom namiętnościami. I choć zdawać się może, że miłość jest siłą napędową każdego człowieka, w ich przypadku nie do końca jest to prawda. Bo nie miłość Macieja Boryny do Jagny jest najważniejsza, ani nie grzeszna namiętność Antka do tej pięknej dziewczyny i zarazem jego macochy, ani nawet nie pełne poświęcenia uczucie Hanki do męża czy zakochanie Szymka Paczesia w Nastce. Motorem wszystkich ich działań jest, owszem, miłość, ale do ziemi.

Jak mityczny Anteusz, który oderwany od swojej ziemi tracił siły i życie, tak Borynowie czują, że bez konkretnej liczby odziedziczonych i uprawianych morgów nie znaczą wiele. Ziemię, na której pracują i która ich żywi, traktują jak najdroższą osobę i najwyższe dobro. Praca na ojcowiźnie to nie zwykły obowiązek, lecz radość i duma. Kto ziemi nie ma, nie liczy się w społeczności i wielkich oczekiwań wobec życia mieć nie może. I ta pierwotna, powodowana chęcią przeżycia, miłość do ziemi jest w stanie rozbudzić inne, całkiem nowe uczucia. Bo jeśli po to właśnie dobro najwyższe ktoś obcy wyciągnie rękę, to... Ale nie, to nie jest powieść o patriotyzmie, lecz o umiłowaniu ziemi. Swej ziemi.