HESAPLANAMAYAN MALİYETLER

Bazı kayıpların faturası kesilir. Bazılarının ise kesilecek bir faturası yoktur.

Maliyet Serisi'nin dördüncü kitabı Hesaplanamayan Maliyetler, rakamın doğru olduğu ama yetmediği yerlerde geçen on iki öyküden oluşuyor.

Bir terzi, oğlunun hiç giyilmeyen üniformasının kumaşını yıllarca dolapta saklar. Bir bilirkişi, depremde yıkılan bir binanın neden yıkıldığını sorar; cevabı verebilecek enkaz çoktan kaldırılmıştır. Bir biyobankada tanklardaki tüpler sayılır, hasar kalem kalem raporlanır; o tüplerin yıllar sonra hangi soruya cevap vereceğini ise kimse yazamaz. Bir kazıda mühür sapasağlam müzeye ulaşır, ama hangi odada, hangi evrede, hangi nesnelerle birlikte kullanıldığı artık bilinemez. Bir ekolog, kaybedilen bozkırın yerine on yılda gerçekten yaşayan yeni bir saha kurar ve raporun özet sayfasına tek bir kelimeyi yazıp yazmamakta duraksar. Bir dilbilimci yirmi yıl boyunca bir kasabanın dilini eksiksiz kaydeder; o dili bilen insanlar hâlâ hayattadır, ama atölyede bir çırak hata yaptığında usta artık başka bir dilde çıkışır.

Bu öykülerde kimse işini kötü yapmaz. Hesaplar titizlikle tutulur, kayıtlar eksiksizdir, bilirkişiler dürüsttür, telafi alanları yeşerir, borçlar kuruşu kuruşuna ödenir. Bir şeyin kaybolması için kimsenin ihmal etmesi gerekmez. Kayıp, farklı türden değerlerin aynı birime çevrildiği anda, hesabın dışında kalan yerde ortaya çıkar.

Yaşanmamış bir hayatın karşılığı hangi birimle yazılır? Artık sorulamayacak bir sorunun bedeli nedir? Yeni kurulan bir yer, kaybedilen yerin eşdeğeri sayılabilir mi? Bir borç ödendiğinde helallik de ödenmiş olur mu? Ve insan, kendi hayatının nihai hesabına kendisi değer biçebilir mi?

Görünmeyen Maliyetler, Yansıtılan Maliyetler ve Ertelenmiş Maliyetler'in ardından Mustafa Yılmaz, seriyi en zor sorusuna taşıyor: Neyin ölçü birimi yok?

Kitap rakamı küçümsemiyor. Ölçülebilen her şeyin ölçülmesi gerektiğini biliyor. Yalnızca hesabın bittiği yeri gösteriyor; bir sayının bize yardım ettiği yerle, bir şeyin üstünü örttüğü yeri birbirinden ayırıyor.

Bir terzi atölyesinden bir arkeolojik kazıya, bir mali müşavir bürosundan bir bakırcı dükkânına, bir mahkeme salonundan bir antikacının arka odasına uzanan bu öyküler, sakin ve dikkatli bir dille, gündelik hayatın içinde sessizce büyüyen kayıpları anlatıyor. Hiçbiri cevap vermiyor. Her biri okuru, kapanmayan bir hesapla baş başa bırakıyor.

Hesaplanamayan Maliyetler, hesap yapmayı bilen herkesi, hesabın yetmediği yerleri görmeye davet ediyor.